Jouw hond houdt zijn kop scheef. Jouw paard werkt ineens niet meer mee wanneer je een linker stelling vraagt. Je vraagt je af of het gedrag is of misschien toch iets fysieks. Maar wat?
Myofasciale spanning is een van de meest onderschatte oorzaken van gedragsproblemen en bewegingsbeperkingen bij paarden én honden. In dit blog leg ik uit wat het is, welke signalen je zelf kunt herkennen en waarom de oorzaak bijna nooit zit waar jij hem vermoedt.
Wat is myofasciale spanning eigenlijk?
Fascia is het bindweefsel dat door en om alle structuren in het lichaam loopt: spieren, organen, botten en zenuwen. Het vormt een driedimensionaal netwerk dat alles met elkaar verbindt. Dit weefsel is niet passief maar actief en registreert wat er in het lichaam gebeurt door middel van nociceptoren (pijnreceptoren), mechanoreceptoren en zenuwvezels. Raakt fascia verstrakt of verkleefd, dan heeft dat altijd gevolgen elders in het lichaam.
In 2001 bracht Thomas Myers de fasciale lijnen voor het menselijk lichaam in kaart. In 2015 deed Vibeke Søndring Elbrønd hetzelfde voor het paard: myofasciale lijnen die het lichaam van voor tot achter en van huid tot organen met elkaar verbinden. Elk knelpunt in zo’n lijn kan symptomen veroorzaken die op het eerste gezicht niets met de oorzaak te maken hebben.
Dat is precies waarom myofasciale spanning zo vaak gemist wordt.
Waarom wordt de oorzaak bijna altijd op de verkeerde plek gezocht?
Dit is misschien wel het belangrijkste wat ik je mee wil geven: de plek waar je het probleem ziet, is zelden de plek waar het probleem zit.
Ik behandelde een hond die zijn kop voortdurend scheef hield. De dierenarts had de focus gelegd op de halswervels. Logisch, zou je zeggen. Maar bij het doorlopen van de oppervlakkige dorsale lijn kwamen er twitches (onwillekeurige spiertrekkingen) in de overgang tussen de borst- en lendenwervels. Dáár zat de spanning, en die trok de hele lijn mee.
Bij mijn eigen merrie was er telkens een blokkade in de lendenwervels die de osteopaat behandelde, maar die steeds terugkwam. Zodra ik de oppervlakkige dorsale spierketen liet ontspannen en de daarmee samenhangende ketens, is de blokkade niet meer teruggekomen.
9 van de 10 keer ligt de oorzaak ergens anders in de spierketen dan waar de eigenaar of zelfs de behandelaar, hem vermoedt.
5 signalen die kunnen wijzen op spanning in het fascia
1. Reactie in de rug, maar niet altijd
Je paard ontwijkt het zadel, stapt opzij of spant zijn rug op het moment dat je het neerlegt. Niet elke keer, maar soms. Dat ‘soms’ is veelzeggend.
Spanning in de fascia rond de wervelkolom kan komen en gaan, afhankelijk van hoe het lichaam de dag begint. Fascia reageert op signalen van het sympathische zenuwstelsel en bij spanning trekt het samen.
Bij honden zie je dit terug als ze een riem, tuig of aanraking niet willen. Ze wenden zich af, kronkelen of bevriezen. Karakter? Zelden. Lichaam? Veel vaker.
2. Moeite met buigen naar één kant, terwijl de gewrichten vrij bewegen
Je paard buigt makkelijk naar rechts, maar geeft nauwelijks mee naar links. Je laat de gewrichten controleren, alles vrij. Toch die beperking.
Dan zit de rem niet in de gewrichten, maar in de fasciale keten. De laterale lijnen lopen aan beide zijden van het lichaam en zorgen voor laterale buiging. Is één lijn strakker dan de andere, dan kan het paard zich naar die kant niet vrij buigen ook al is er niets ‘mis’ op röntgenfoto’s.
Bij honden herken je dit als een stijfheid bij het draaien naar één kant, moeite met het krabben achter één oor of een voorkeur voor één slaaphouding.
3. Onrust of reactie bij grooming op bepaalde plekken
Je paard draait zijn hoofd om als je over een bepaalde plek aan de rug of flanken borstelt. Stapt weg. Spant zijn huid. Bijt in de lucht.
Myofasciaal gespannen weefsel is gevoelig voor aanraking. Niet vanwege huidproblemen, maar omdat de fascia eronder onder spanning staat.
Bij honden zie je hetzelfde: spiertrillingen als je over de rug gaat, wegdraaien bij bepaalde aanrakingsplekken of juist het tegenovergestelde; namelijk overdreven genieten op plekken die eigenlijk pijnlijk zijn.
Het lichaam zegt: hier zit iets.
4. Bewegingen die ‘bijna kloppen’ maar net niet
Je paard loopt best goed, maar er zit iets in het achterbeen dat niet helemaal loskomt. Of de galop heeft een kleine hapering. Het lijkt meer op een rem dan op kreupelheid.
Wanneer spanning diep in het weefsel zit, verandert het bewegingspatroon. Maar vaak langzaam, waardoor je er als eigenaar aan went. Iemand anders die meekijkt valt het wél op.
Bij honden zie je het in een iets stijve draf, een huppelstapje bij het traplopen of een subtiele voorkeur voor één voorpoot naar voren zetten bij het zitten.
Dit is geen trainingskwestie. Dit is een lichamelijke rem.
5. Gedragsverandering zonder duidelijke aanleiding
Prikkelbaarder dan normaal. Minder meewerkend. Sneller afgeleid of kortaf. En jij zoekt naar wat er veranderd is in de omgeving, de stalling, het voer.
Een lichaam dat spanning vasthoudt, raakt ook mentaal sneller vol. Fascia reageert niet alleen op fysieke belasting, maar ook op chronische stress.
Bij paarden en honden uit aanhoudende spanning in het bindweefsel zich mede door gedragsveranderingen. Vlucht-vecht-reacties worden sneller getriggerd, de drempel voor prikkels ligt lager.
Dit zijn geen karaktertrekken. Dit zijn signalen.
Waarom terugkerende klachten een rode vlag zijn voor spanning in het bindweefsel
Als een blokkade steeds terugkomt na behandeling, is dat een signaal dat de onderliggende oorzaak nog niet gevonden is. Niet dat de behandeling niet werkt, maar dat er iets in het systeem is dat de spanning blijft voeden.
Dit kan zijn: een compensatiepatroon dat al lang bestaat, spanning in een andere schakel van de keten of een combinatie van fysiek en mentaal. Een gedegen Myofasciaal Sport Masseur kijkt naar de hele lijn, niet alleen naar de plek die pijn doet.
Noot: de informatie in dit blog is gebaseerd op mijn praktijkervaring als Equine Sports Massage Therapist, myofasciaal therapeut en Veterinair Natuurgeneeskundige, en vervangt geen veterinair advies. Bij twijfel over gezondheidsklachten raadpleeg altijd een dierenarts.
Veelgestelde vragen
Kan spanning in het bindweefsel ook bij jonge dieren voorkomen?
Ja. Spanning kan ontstaan door een val, een vreemde houding tijdens het liggen of vroege trainingsbelasting. Leeftijd is geen beschermende factor.
Is spanning in het fascia hetzelfde als spierpijn?
Nee. Myofasciale spanning zit in de fascia, het bindweefsel en niet alleen in de spiervezels zelf. Dat is waarom een klassieke spiermassage soms onvoldoende helpt.
Hoe lang duurt het voor de spanning uit het fascia verdwijnt na een behandeling?
Dat hangt af van hoe lang de spanning er al is. Verse problemen reageren sneller. Diep verankerde patronen hebben meerdere behandelingen nodig, gecombineerd met de juiste training en rust.
Herken je één of meer van deze signalen bij jouw paard of hond? Schrijf je in voor mijn nieuwsbrief en ontvang praktische inzichten over fasciale gezondheid, gedrag en beweging voor paarden én honden.
